Giáo Dục

Giải pháp để nhà giáo sống được bằng lương

Trả lương thấp cho giáo viên là vấn đề chưa được giải quyết dứt điểm trong nhiều thập kỷ qua, dù qua nhiều nhiệm kỳ, các bộ trưởng đã nhìn ra tình hình.

Tương tự như nhiều nhiệm kỳ trước, vấn đề lương giáo viên vẫn tiếp tục phát biểu tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn của đương kim Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn ngày 11/11. Tình trạng lương thấp khiến nhiều giáo viên không đủ sống, buộc phải dạy hoặc quản lý đủ công việc. Đại biểu Quốc hội đề nghị Bộ Giáo dục “cần nhìn thẳng vào vấn đề này để giải quyết triệt để”.

Nhớ lại gần 40 năm trong ngành, thầy giáo Nguyễn Văn Ngãi, nguyên Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, cho rằng lương giáo viên luôn là vấn đề nóng và quan trọng trong nhiều cuộc họp lớn. Mặc dù đã được các nhà quản lý, hoạch định chính sách mổ xẻ, thảo luận và đưa ra nhiều giải pháp nhưng việc cải thiện vẫn diễn ra rất chậm.

“Thu nhập của giáo viên tăng qua các năm nhưng chưa theo kịp phát triển kinh tế – xã hội và giá cả thị trường. Vấn đề không đơn giản là tăng hệ số, cộng phụ cấp mà phải có giải pháp căn cơ, đi từ gốc rễ vấn đề”. Ông Ngãi cho biết.

Theo ông, ngành giáo dục phải đánh giá lại thực chất việc làm của giáo viên và công bố ra xã hội. Trước đây, giáo viên hầu như chỉ được nhìn thấy trong các hoạt động giảng dạy trên lớp. Mặc dù công việc của giáo viên thực sự là một loại công việc đặc biệt, nhưng nó không chỉ diễn ra trong lớp học.

Để có bài giảng trên lớp, giáo viên phải soạn bài, cập nhật kiến ​​thức. Họ cũng phải chấm bài, tham gia các lớp đào tạo, bồi dưỡng và các hoạt động của trường. Nếu là giáo viên chủ nhiệm thì giáo viên cũng phải chăm lo, quản lý từng học sinh và phối hợp chặt chẽ với phụ huynh.

“Trên cơ sở đánh giá này, ngành giáo dục cần chỉ ra sự mất cân đối giữa cơ chế tiền lương, thu nhập và sức lao động của giáo viên, từ đó tính toán mức chi trả cho phù hợp. Đây là vấn đề lớn, đòi hỏi ngành phải khảo sát và nghiên cứu trên quy mô lớn “, ông đề nghị.

Cũng theo ông Ngãi, để tăng thu nhập cho giáo viên khi ngân sách không đổi thì phải xã hội hóa giáo dục. Tạo cơ chế phát triển các trường tư thục, trường dạy nghề và trung tâm giáo dục thường xuyên có thể là một cách hiệu quả để giảm áp lực cho hệ thống trường công lập. “Xã hội hóa giúp nhà nước giảm ngân sách mở rộng trường lớp hàng năm, đầu tư chiều sâu và tăng lương cho giáo viên”, ông Ngãi nói.

Giáo viên trẻ ở xã đảo Thạnh An, huyện Cần Giờ tại nhà công chức, tháng 11 năm 2018. Lương mỗi tháng khoảng 4-5 triệu đồng.  Ảnh: Mạnh Tùng

Giáo viên trẻ ở xã đảo Thạnh An, huyện Cần Giờ tại nhà công chức, tháng 11 năm 2018. Lương mỗi tháng khoảng 4-5 triệu đồng. Ảnh: Mạnh Tùng

Trong khi đó, ở góc độ nhà quản lý, ông Huỳnh Thanh Phú, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Du, TP.HCM cho rằng, tăng quyền tự chủ cho các trường là giải pháp căn cơ và lâu dài để nâng cao thu nhập cho giáo viên. .

Theo ông, tự chủ được hiểu là quyền tự quyết định và cân đối trong quản lý tài chính và tuyển dụng. Với cơ chế đó, các trường hoàn toàn có thể tìm được các nguồn thu hợp pháp, chính đáng để nâng cao thu nhập cho giáo viên. Ví dụ, trường có thể cho các trung tâm ngoại ngữ, tin học thuê cơ sở vật chất trong thời gian không giảng dạy. “Khi có mức lương hậu hĩnh, nhà trường sẽ đặt ra yêu cầu cao hơn đối với giáo viên, từ đó giúp nâng cao chất lượng dạy và học”, ông Phú nói.

Bên cạnh thu nhập “cứng”, Hiệu trưởng THPT Nguyễn Du kiến ​​nghị, nhà nước và các địa phương tạo cơ chế tăng lương “mềm” cho giáo viên, tức là phúc lợi; chẳng hạn, tạo điều kiện cho giáo viên trẻ mua nhà ở xã hội lãi suất thấp hoặc miễn học phí cho con em cán bộ giáo viên, nhân viên trong ngành giáo dục. “Đây là cách gián tiếp để tăng lương cho giáo viên, giúp họ yên tâm công tác và cống hiến”.

Tất nhiên, cơ chế tự chủ ở các trường còn bị ràng buộc bởi nhiều quy định khác như quản lý, sử dụng tài sản công, quy chế tuyển dụng viên chức. Vì vậy, ông Phú cũng như lãnh đạo một số trường khác cho rằng có thể áp dụng thí điểm trước để đo lường hiệu quả.

Dưới góc nhìn của một nhà nghiên cứu giáo dục, TS Nguyễn Kim Dung, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Nam Việt cho rằng, lương giáo viên cần tăng gấp 2-3 lần so với hiện nay để đảm bảo cuộc sống.

Cô đưa ra con số này dựa trên quan sát cá nhân, cho thấy nhiều giáo viên, đặc biệt là ở các thành phố lớn, thường phải làm nhiều công việc khác nhau. Công việc được nhiều người lựa chọn nhất là gia sư. Thời gian và sức lực của giáo viên dành cho công việc bên ngoài nhiều gấp 2-3 lần công việc chính ở trường.

Nếu thu nhập của giáo viên ở TP.HCM khá hơn nhờ có thêm thu nhập – chủ trương riêng của thành phố đối với công chức; Ở các tỉnh, thành khác, nhiều giáo viên chật vật với đồng lương ít ỏi. Bà Dung nói và nhấn mạnh vai trò của chính quyền địa phương trong các chính sách, ưu đãi cho giáo dục.

TS Dũng cho rằng, khi lương của giáo viên cao tương đương với cống hiến và sức lao động thì trường mới có thể giữ chân và tuyển được người tài. Khi đó, môi trường giáo dục sẽ có thêm nhiều giáo viên yêu nghề, tâm huyết với nghề. “Sống bằng lương là giải pháp cơ bản và gốc rễ để có một nền giáo dục tốt hơn”, ông Dũng nói.

Trong khi đó, vào năm 2019, ValueChaosystem, một trang web phân tích tài chính nổi tiếng có trụ sở tại Singapore, đã thực hiện một nghiên cứu về mức lương trung bình của giáo viên trung học phổ thông hoặc trung học trên 16 quốc gia và vùng lãnh thổ (trong khu vực). Khu vực Châu Á Thái Bình Dương và Mỹ, Pháp). Họ so sánh mức lương trung bình của giáo viên với GDP bình quân đầu người của mỗi quốc gia. Theo đó, Mức lương thấp nhất cho giáo viên Việt Nam, xếp cuối cùng trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ này.

Học sinh trường tiểu học Thạnh An (xã đảo Thạnh An, huyện Cần Giờ) tựu trường, ngày 20/10/2021. Ảnh: Quỳnh Trân / VnExpress

Một giáo viên Trường Tiểu học Thạnh An, huyện Cần Giờ dạy học sinh viết trong một tiết học vào tháng 10 năm 2021. Ảnh: Quỳnh Trân

Nghiên cứu của ValueChaosystem cho thấy mục tiêu “giáo viên có thể sống bằng lương” qua nhiều đời bộ trưởng vẫn còn dang dở.

Tháng 11/2006, trong cuộc gặp với các giáo sư, nhà giáo vừa được phong học hàm, ông Nguyễn Thiện Nhân, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ GD-ĐT cho biết Bộ sẽ trình Chính phủ đề án cải cách tiền số. lương giáo viên theo lộ trình từ năm 2007 đến năm 2010. Mục tiêu đến năm 2010, giáo viên “sống được bằng lương”.

Trong nhiệm kỳ 2010-2016, Bộ trưởng Phạm Vũ Luận tiếp tục chia sẻ với các thầy cô những khó khăn. Bộ – dưới thời ông Luận – đã đưa ra nhiều đề xuất, kiến ​​nghị về vấn đề tiền lương, thu nhập của giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục nhưng không có nhiều chuyển biến.

Người kế nhiệm ông Luận là Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ cũng hứa sẽ đồng hành để kiến ​​nghị tăng lương cho giáo viên, nhất là sau câu chuyện một cô giáo mầm non ở Hà Tĩnh chỉ nhận Lương hưu 1,3 triệu đồng Sau 37 năm hoạt động làm “nóng” dư luận và quốc hội, năm 2017.

Bộ trưởng Nhạ lúc đó cho biết Bộ Giáo dục đang làm việc với các Bộ Nội vụ, Tài chính để rà soát, đề xuất sửa đổi thang bảng lương và đưa vào Dự luật Giáo dục. Theo đó, lương của nhà giáo được ưu tiên cao nhất trong hệ thống thang bảng lương hành chính sự nghiệp và có thêm các khoản phụ cấp tùy theo tính chất công việc và vùng miền. Tuy nhiên, Bộ Tài chính và Nội vụ sau bất đồng ý kiến với đề xuất tăng lương giáo viên do lo ngại phá vỡ chế độ tiền lương trong hệ thống chính trị.

Bộ trưởng đương nhiệm Nguyễn Kim Sơn khi nhậm chức hồi tháng 4 cũng bày tỏ, ông “muốn đời sống nhà giáo ngày càng được cải thiện”. Dù chưa đưa ra phương án và giải pháp cụ thể cho vấn đề này nhưng những chia sẻ của Bộ trưởng tiếp tục trở thành niềm hy vọng cho các thầy cô giáo trên cả nước.

Mạnh Tùng